Quy hoạch hồ Văn trong quần thể Văn Miếu

Văn Miếu-Quốc Tử Giám có bốn mặt là phố: phía Bắc là phố Camps des Lettrés kéo dài (nay là phố Nguyễn Thái Học), phía nam là đại lộ Carreau kéo dài (nay là phố Quốc Tử Giám), phía đông là bức tường của Văn Miếu và phía tây là đường Thanh Oai (nay là phố Tôn Đức Thắng).

Văn Miếu - Quốc Tử Giám năm 1935

Văn Miếu – Quốc Tử Giám năm 1935

Những tấm bia tiến sĩ trong Văn Miếu - Quốc tử giám

Những tấm bia tiến sĩ trong Văn Miếu – Quốc tử giám trong ảnh xưa

Nằm ngay phía nam, trước mặt Văn Miếu, hồ Văn chính là hồ Minh Đường, dân gian thường gọi là hồ Giám. Theo sử sách ghi chép, năm 1863, trong dịp sửa nhà bia Văn Miếu, Văn Hồ đã được một lần tu sửa. Sự việc này còn ghi lại rõ ràng trên tấm bia đá dựng ở gò giữa hồ: “Trước miếu có hồ lớn, trong hồ có gò Kim Châu, vào khoảng niên hiệu Cảnh Trị (1668-1671), …. Mùa thu năm Ất Sửu (1865), Đặng sứ quân lại xuất tiền nhà xây một đình trên gò Kim Châu. Đình làm xong gọi là Văn hồ đình…. .”

Đến cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20 do phân cách địa giới hành chính, khu vực Văn Miếu thuộc đất tỉnh Hà Đông. Khi đất Văn Miếu – Quốc Tử Giám trao lại cho tỉnh Hà Nội thì bỏ sót lại, khu hồ Văn dường như không còn thuộc quần thể Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Ngày 4 tháng 3 năm 1899, Đốc lý Hà Nội gửi thư cho Thống sứ Bắc kỳ để trao đổi về việc có đơn ngày 26 tháng 1 năm 1899 của cụ Nguyễn Trọng Hiệp đại diện cho quan lại ở Hà Nội đề nghị trả lại Hồ Văn cho Văn Miếu vì nguồn gốc của hồ Văn là thuộc về Văn Miếu theo quan niệm kiến trúc cổ. Mặt khác, bản vẽ khu phố không chỉ giữ lại Hồ Văn theo quy hoạch ban đầu mà còn làm cho khu hồ đẹp hơn vì có một công viên nhỏ nằm kề. Đặc biệt, việc trả lại hồ Văn không làm thay đổi gì đối với Văn Miếu mà trong chừng mực nào đó có thể làm giảm chi phí từ ngân sách thành phố cho việc duy tu.

Sau nhiều công văn trao đổi từ tháng 9 năm 1939 đến tháng 4 năm 1940 giữa Công sứ Hà Đông, Đốc lý Hà Nội và Thống sứ Bắc kỳ, cuối cùng, Hội đồng Thành phố đã tổ chức phiên họp ngày 30 tháng 5 năm 1940 nhằm thông qua quyết định trả lại hồ Văn cho Văn Miếu:

“ Hội đồng thành phố cân nhắc việc quan lại và kì hào ở Hà Nội và Hà Đông thảo đơn khiếu nại yêu cầu trả lại hồ Văn nằm đối diện Văn miếu cho quần thể Văn Miếu,

Và không nghi ngờ về việc hồ Văn nằm trong quần thể kiến trúc Văn Miếu,

Việc trả lại hồ Văn không làm thay đổi gì đối với Văn Miếu mà có thể làm giảm chi phí từ ngân sách thành phố cho việc duy tu.

QUYẾT ĐỊNH

Việc trả hồ Văn, nằm đối diện Văn Miếu giới hạn từ phố Cao Đắc Minh với đường số 239 và 240 theo bản vẽ Văn Miếu đã đựơc thông qua với điều kiện là phí duy tu từ nay về sau sẽ do Ban trị sự văn Miếu đảm nhiệm.

Hội đồng thành phố đã đồng nhất ý kiến tán thành.

Biên bản lập tại Hà Nội, vào ngày 30 tháng 5 năm 1940. ”

VM_1

1

VM_2

2

VM_3

3.

Trích Biên bản họp ngày 30 tháng 5 năm 1940 của Hội đồng thành phố thông qua Quyết định trả lại hồ Văn cho Văn Miếu

VM_4

Bản vẽ Quy hoạch hồ Văn trong Văn miếu – Nằm ngay phía nam, trước mặt Văn Miếu, hồ Văn chính là hồ Minh Đường, dân gian thường gọi là hồ Giám.

Như vậy, vẫn theo ý đồ kiến trúc ban đầu, hồ Văn vốn là cái “tiểu minh đường” của Văn Miếu, là một bộ phận khăng khít của toàn bộ công trình kiến trúc chung.

Trải qua bao thăng trầm và biến cố của lịch sử, Văn Miếu – Quốc Tử Giám nói chung và Hồ Văn nói riêng không còn nguyên vẹn như xưa. Song cảnh sắc nơi đây vẫn giữ nguyên được những nét tôn nghiêm cổ kính xứng đáng là khu di tích vǎn hoá hàng đầu và mãi là niềm tự hào của người dân Việt Nam khi nhắc đến truyền thống ngàn năm văn hiến của Thăng Long – Đông Đô – Hà Nội.

Nguyễn Thị Thu Trang – Trung tâm Lưu trữ quốc gia I

Tài liệu tham khảo:

1. Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, phông Địa chính Hà Nội, hồ sơ 768.

2. Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, Hà Nội qua tài liệu và tư liệu lưu trữ 1873-1954 (tập 2).

Nguồn: Quy hoạch hồ Văn trong quần thể Văn Miếu

Đảo Kim Châu đang bị hạ thấp dần

Đến hôm nay khi nó đã bị lãng quên và mai một đi, nên Trung tâm VM – QTG đề xuất kế hoạch phục dựng lại, trước hết là đảo Kim Châu ở giữa hồ. Cùng với kế hoạch nâng cốt đảo Kim Châu, trên đảo sẽ xây dựng một ngôi đình 8 mái để thành nơi cho các nhà văn, nhà thơ của thành phố tụ hội, bình thơ, bình văn. Xung quanh Hồ Văn chúng tôi cũng sẽ xây các tấm bia, trên đó có các bài văn, thơ độc đáo tiêu biểu của hàng nghìn năm được ông cha ta lưu truyền trong sử sách, thư tịch cổ. Người đến đấy bình thơ, giảng thơ cũng phải ăn mặc theo lối khăn xếp, áo the và mang tác phong của một ông đồ hoặc một nhân sĩ Hà thành đúng dáng dấp của thế kỷ 18, 19.

Hồ Văn trong quần thể Văn Miếu - Quốc Tử Giám xưa

Hồ Văn trong quần thể Văn Miếu – Quốc Tử Giám xưa

Đảo Kim Châu trên Hồ Văn năm 1922 (nhìn từ Cổng Văn Miếu)

Đảo Kim Châu trên Hồ Văn năm 1922 (nhìn từ Cổng Văn Miếu)

Hồ Văn trên phố Quốc Tử Giám (quận Đống Đa) trước cửa khu di tích Văn Miếu. Giữa hồ có gò Kim Châu, trên gò dựng Phán Thủy đường (là nơi diễn ra các buổi bình văn thơ của nho sĩ kinh thành xưa). Đây vốn là một bộ phận trong công trình kiến trúc chung của Văn Miếu - Quốc tử Giám.

Hồ Văn trên phố Quốc Tử Giám (quận Đống Đa) trước cửa khu di tích Văn Miếu. Giữa hồ có gò Kim Châu, trên gò dựng Phán Thủy đường (là nơi diễn ra các buổi bình văn thơ của nho sĩ kinh thành xưa). Đây vốn là một bộ phận trong công trình kiến trúc chung của Văn Miếu – Quốc tử Giám.

36phophuong.vn

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: