Đem cổng chùa Láng cắm trước đình Kim Liên?

Nghi môn mang tầng tầng lớp lớp ý nghĩa ấy lại bị phá đi, thay thế bằng một mẫu cổng mới hoàn toàn xa lạ, chẳng chút liên quan. Không phải trùng tu hay tôn tạo, mà là phá đi, xây mới hoàn toàn.

Trụ biểu cũ hài hòa với không gian đình Kim Liên và trong tình trạng rất tốt

Trụ biểu cũ hài hòa với không gian đình Kim Liên và trong tình trạng rất tốt

Trùng tu hay phá cũ xây mới lạ hoắc? Cùng với câu chuyện cổng chùa Trấn Quốc, việc xây lại cổng đình Kim Liên cũng đang gây tranh cãi trong giới chuyên môn. Đình Kim Liên là trấn phía Nam trong hệ thống Thăng Long tứ trấn của kinh thành xưa, đương nhiên là di tích cấp quốc gia, là một “điểm nhấn” trong dịp đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long sắp tới. Vậy nhưng nhìn vào cổng đình Kim Liên đang thi công theo mẫu thiết kế, không khỏi băn khoăn chẳng biết vì sao cổng đình mới lại làm theo cách đó? Cổng đình Kim Liên trước đây có 2 trụ biểu ở giữa và 2 cổng bên Tả, Hữu, rất phù hợp với vai trò Nghi môn ngoại (bên trong tiếp theo là Nghi môn nội). Đây là dạng thức kiến trúc cổng tiêu biểu và phổ biến trong kiến trúc cổ truyền của Việt Nam. PGS Trần Lâm Biền đã từng viết rất sâu sắc về ý nghĩa nghi môn của đình Kim Liên như thế này: “Nghi môn này là sản phẩm của thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX. Tuy mới chỉ tồn tại trên 100 năm, nhưng mạch nguồn của ước vọng nông nghiệp vô bờ bến vẫn còn chảy theo nghệ thuật của cột. Đỉnh cột đắp lân, trong thế nhìn xuống với ý nghĩa kiểm soát tâm hồn kẻ hành hương. Lân còn là biểu tượng của sự thông minh, sinh khí của tầng trời. Thông qua cột con người mong muốn nguồn sinh lực thiêng liêng đó tràn về trần gian, và như thế các cột đã như gạch nối giữa tầng trên và tầng dưới, để chúng mang tư cách những trục vũ trụ. Dưới lân là bốn mui luyện, trên mặt đắp nổi hình hổ phù đang nhả ra chữ “hỷ”, đó là biểu tượng liên quan tới việc cầu no đủ và mọi nguồn hạnh phúc. Tiếp dưới là khối lồng đèn đắp nổi tứ linh… Hai bức tường nối trục song tả hữu môn, mỗi cửa đều có hai tầng tám mái giả, ở đó vẫn thoáng như đọc được ý nghĩa về dịch học”.

Nghi môn đình Kim Liên cũ và Ngũ môn đình Kim Liên đang xây dở theo mẫu Chùa Láng

Nghi môn đình Kim Liên cũ …

Nghi môn đình Kim Liên cũ và Ngũ môn đình Kim Liên đang xây dở theo mẫu Chùa Láng2

… và Ngũ môn đình Kim Liên đang xây dở theo mẫu Chùa Láng

Để rồi không hiểu vì sao, nghi môn mang tầng tầng lớp lớp ý nghĩa ấy lại bị phá đi, thay thế bằng một mẫu cổng mới hoàn toàn xa lạ, chẳng chút liên quan. Bình phong cũ trước cổng có dáng vẻ mềm mại thân thuộc cũng bị phá tan để xây mới theo mẫu lạ hoắc. KTS Trương Ngọc Lân lên tiếng là “mắc lỗi cao quá so với khung cảnh, chắn mất tầm nhìn ra”. Hiển nhiên đây không phải trùng tu hay tôn tạo, mà là phá đi, xây mới hoàn toàn. Cổng mới được thiết kế phỏng theo kiến trúc tam quan Chùa Láng, dạng tứ trụ có mái, bên cạnh đó vẫn có 2 cổng phụ và tổng thể trở thành Ngũ môn.

Bình phong cũ mềm mại của đình Kim Liên và bình phong mới đã xây xong

Bình phong cũ mềm mại của đình Kim Liên…

Bình phong cũ mềm mại của đình Kim Liên và bình phong mới đã xây xong_a

…và bình phong mới đã xây xong.

Theo KTS Lê Thành Vinh, Viện trưởng Viện Bảo tồn di tích, có những công trình kiến trúc mang đặc trưng riêng, duy nhất, như cổng chùa Láng hay cổng chùa Kim Liên (quận Tây Hồ). Mang đặc trưng riêng ấy ra “nhái” lại, vừa hạ thấp kiến trúc cổng chùa Láng, vừa không phù hợp với đình Kim Liên (vốn có kiến trúc hòa hợp giữa nghi môn ngoại và nghi môn nội). Hỏi khi nào thì việc trùng tu, tôn tạo di tích đồng nghĩa với phá đi, xây mới, KTS Lê Thành Vinh nhấn mạnh, chỉ trong 2 trường hợp, hoặc công trình cũ bị mất hoàn toàn hay hư hỏng nặng không thể tồn tại được nữa, hoặc xây công trình mới để bổ sung chức năng còn thiếu. Trong những trường hợp đó, việc xây mới phải tuân thủ Luật Di sản (giữ gìn tối đa các yếu tố gốc cấu thành di tích, bảo vệ mặt bằng và không gian của di tích), nghĩa là phải căn cứ vào các yếu tố gốc, hoặc tư liệu cũ để giữ cho được những điểm đặc trưng cấu thành di tích. Áp vào trường hợp “xây mới” cổng đình Kim Liên, thấy thật sự hoang mang. Cả 2 trụ biểu và 2 cổng bên đều có tình trạng rất tốt trước khi bị “triệt hạ”, không thể gọi là “hư hỏng nặng không thể tồn tại được nữa”. Đã thế, việc xây mới lại chẳng hề tuân theo quy luật nào, chịu chết không tìm ra sự liên hệ giữa nghi môn cũ và ngũ môn mới. Dạng thức cổng hoàn toàn thay đổi chẳng cần lý do, trong khi chắc chắn cổng đình Kim Liên phải thuộc “yếu tố gốc cấu thành di tích”. Luật Di sản không cứu được di sản? Điểm thiếu hụt lớn nhất trong công tác quản lý các di tích đã được KTS Lê Thành Vinh chỉ rõ, ta xếp hạng di tích cấp quốc gia, nhưng lại chưa chỉ rõ được những yếu tố gốc làm nên đặc trưng của di tích, yếu tố nào là “bất khả xâm phạm”. Chúng ta đang thiếu một quy chế xếp hạng cụ thể, hồ sơ xếp hạng sơ sài, khiến mỗi khi di tích “được” trùng tu, tôn tạo là một lần Cục Di sản phải “loay hoay” gỡ rối. Dù có làm đúng Luật hẳn hoi nhưng vẫn “góp phần” làm mất những đặc trưng quý của di tích. KTS Lê Thành Vinh chỉ rõ, nếu việc xây cổng đình Kim Liên, hay cổng chùa Trấn Quốc như hiện nay thật sự được “phê chuẩn”, kết luận phải suy ra sẽ là: khi trùng tu tôn tạo di tích, ta có thể… làm bất cứ điều gì với di tích đó. Nếu một dấu tích vật chất là yếu tố gốc lại dễ dàng bị xóa sổ, thay thế bằng một dấu tích mới khác hoàn toàn về kiểu thức như thế, liệu ta có nên lãng phí tiền của để trùng tu di tích ồ ạt như vậy không? Trùng tu, tôn tạo di tích lại chỉ theo Luật Xây dựng, những người trực tiếp tham gia các công đoạn thiết kế, xây dựng, giám sát của dự án trùng tu, tôn tạo di tích ít kiến thức về di tích, không trách… KTS Hoàng Thúc Hào còn thẳng thắn hơn: “Hà Nội đã có dịch kiến trúc Pháp rởm, nay đại dịch kiến trúc đình, chùa… rởm đã đến mức báo động”. 01/01/2010, Luật Di sản sửa đổi chính thức có hiệu lực nên sẽ phải chờ một thời gian không ngắn nữa thì mới có được nghị định hướng dẫn thi hành. Trong thời gian luật cũ đã hết hiệu lực, luật mới chưa thể đi vào thực tế mà có quá nhiều người “có lòng” với các di sản, khao khát trùng tu, tôn tạo, đặc biệt là trùng tu tôn tạo những di tích quý hiếm của Hà Nội cho khớp với các dự án 1000 năm Thăng Long thì sẽ xoay sở theo cách làm của đình Kim Liên chăng? Khánh Linh Việt Báo

Theo VietNamNet

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: